برونشیت عفونی طیور را یک کروناویروس گاما می‌سازد که به‌دلیل جهش سریع و نوترکیبی، سروتیپ‌ها و دودمان‌های بسیار دارد. واریانت ۲ (سویهٔ IS/1494/06 که امروز در دودمان GI-23 جای می‌گیرد) طبق گزارش فنی ۲۰۲۶ یکی از غالب‌ترین دودمان‌های جهان است و در حدود ۴۴ کشور شناسایی شده است. بر پایهٔ گزارش‌های منتشرشده، دودمان GI-23.2 شبیه واریانت ۲ در ایران گزارش شده و با سویه‌های اسرائیل و اردن خویشاوند است.
مشکل این است که زیرگروه‌های GI-23 با معیار یکسانی نام‌گذاری نمی‌شوند؛ گروه‌های مختلف آستانه‌ها و توالی‌های مرجع متفاوتی به کار می‌برند و ممکن است یک سویه در دو گزارش دو زیرگروه متفاوت بگیرد. در اسرائیل از ۲۰۲۳ زیرگروه GI-23.2.3 غالب بوده و در مصر تنوع بالاست. گزارش فنی می‌گوید تعیین قابل‌اعتماد زیرگروه فقط با تحلیل توالی ممکن است و توالی ناقص کافی نیست. همین گزارش یادآوری می‌کند گاهی توالی به‌تنهایی نمی‌تواند سویهٔ میدانی نزدیک را از ویروس مشتق از واکسن زنده تفکیک کند؛ باید زمان نمونه‌گیری نسبت به واکسیناسیون، وضعیت بالینی گله و در صورت وجود مقدار Ct را هم دید.
یک آزمایش ایرانی نشان می‌دهد چرا انتخاب واکسن مهم است. در این مطالعه ۱۰۰ جوجهٔ SPF در چهار گروه ۲۵تایی قرار گرفتند: واکسن H120، واکسن H120-D274، گروه آلوده‌شدهٔ بدون واکسن و گروه شاهد بدون واکسن و بدون چالش. واکسن‌ها روز اول و یادآور روز ۱۴ داده شد و دو هفته پس از یادآور پرندگان با سویهٔ IS/1494/06 (واریانت ۲) آلوده شدند. گروه‌های H120-D274 بیشترین محافظت را داشتند (امتیاز محافظت ۷۰٫۳ در برابر ۲۴٫۴ برای H120) و دفع ویروس در آن‌ها به‌طور معنی‌داری کمتر بود. نویسندگان نتیجه گرفتند ترکیب H120-D274 از H120 تنها بهتر است.
مطالعهٔ مصری ۲۰۲۵ برنامه‌های واکسن را در برابر سویهٔ محلی GI-23.3 سنجید. جوجه‌های گوشتی SPF روز اول، یا روز اول و ۱۴، واکسینه شدند و در ۲۸ روزگی با ویروس آلوده شدند. بر پایهٔ آزمون مژک‌زدایی، برنامهٔ ناهمگن «پرایمر + 4/91 (793/B)» بالاترین محافظت را داشت: ۶۵ درصد با تزریق روز اول و ۶۸ درصد با روز اول و ۱۴. برنامهٔ «پرایمر + واریانت ۲» ۶۳ درصد و برنامهٔ H120 با 4/91 در روز اول و ۱۴ ۵۳ درصد محافظت داد. دفع ویروس و آسیب بافتی هم در گروه‌های واکسینه، به‌ویژه برنامهٔ پرایمر + 4/91، کمتر از شاهد مثبت بود.
این عددها را نمی‌توان مستقیم با هم مقایسه کرد. دو مطالعه روی پرندگان SPF و با سویه‌های متفاوت (واریانت ۲ و GI-23.3) انجام شده و شرایط میدانی با تنوع ویروس و فشار آلودگی متفاوت است. اما هر دو یک پیام می‌دهند: در برابر ویروس‌های GI-23، ترکیب واکسن‌ها اهمیت دارد؛ H120 تنها در آزمایش ایرانی محافظت کمی داد و در مطالعهٔ مصری هم برنامهٔ دارای H120 از برنامهٔ پرایمر + 4/91 ضعیف‌تر بود. شرکت سازندهٔ واکسنی که گزارش فنی را نوشته هم در آزمایش خودش با یک سویهٔ GI-23.2.3 همهٔ گروه‌های واکسینه را از نظر مژک‌زدایی کاملاً محافظت‌شده گزارش کرده و می‌گوید چون GI-23 تکامل می‌یابد، برنامه‌های واکسن باید با پایش توالی‌محور محلی هدایت شوند.
پیام عملی این منابع این است که گله‌هایی که علائم تنفسی یا افت تولید دارند باید نمونه‌شان به آزمایشگاه برود، ویروس شناسایی و توالی‌یابی شود و نتیجه با سابقهٔ واکسیناسیون سنجیده شود، نه فقط با یک نتیجهٔ آزمایش. برنامهٔ واکسن را باید پس از دانستن سویهٔ در گردش و با نظر دامپزشک گله تنظیم کرد. دربارهٔ واکسن‌های دیگر طیور، در دارواک مطلب نیوکاسل: واکسن HVT-ND نوترکیب و سرعت ایمنی، مرور واکسن‌های نیوکاسل از زنده تا mRNA و لارنگوتراکئیت عفونی: ویروس ضعیف‌شدهٔ طبیعی و کاندید واکسن را هم ببینید.