لیشمانیوز سگ را انگل لیشمانیا اینفانتوم میسازد و پشهخاک آن را منتقل میکند. سگ مخزن اصلی انگل در میان حیوانات اهلی است و بیشتر سگهای آلوده علامت ندارند. در ایران، شمالغرب و جنوب کشور کانونهای بومی بیماریاند: در بررسیهای آزمون آگلوتیناسیون مستقیم میان ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲، ۲۰٫۱ درصد از ۵۱۶۰ سگ خانگی آنتیبادی ضد این انگل داشتند و بالاترین میزان در شمالغرب (۲۱٫۵ درصد) و جنوب (۱۴٫۴ درصد) دیده شد. در مشگینشهر ۱۷٫۴ درصد سگهای صاحبدار در ۲۰۰۶–۲۰۰۷ مثبت بودند و حدود سهچهارم آنها علامتی نداشتند.
مطالعهٔ تازه در جزیرهٔ فاویاانا در سیسیل ایتالیا انجام شد، که در آن واکسن و قلاده با هم به کار رفت. از ۱۵۴ سگ صاحبدار بررسیشده، ۱۲٫۳ درصد از نظر سرمی مثبت بودند. ۶۲ سگ منفی وارد مطالعه شدند، واکسن LetiFend گرفتند و قلادهٔ دلتامترین به گردنشان بسته شد. سگها هر شش ماه تا ۲۴ ماه، یعنی دو فصل فعالیت پشهخاک، معاینه شدند و در ماه دوازدهم یادآور واکسن و قلادهٔ جدید گرفتند.
در پایان دو سال، فقط دو سگ (۳٫۲ درصد) علائم بالینی سازگار با لیشمانیوز پیدا کردند و در آزمایش مثبت شدند. نُه سگ سالم دیگر در آزمون ایمنوفلورسانس تیترهای پایین آنتیبادی نشان دادند که در بیشتر آنها کاهش یافت یا منفی شد؛ بروز تجمعی عفونت ۱۴٫۵ درصد و چگالی بروز ۰٫۶۱ درصد بهازای هر ماه-سگ برآورد شد. هیچ واکنش موضعی یا عمومی ناشی از واکسن و قلاده ثبت نشد. در همان جزیره ۳۲٫۹ درصد از ۸۲ گربهٔ ولگرد هم از نظر سرمی مثبت بودند.
این نتیجه را باید با احتیاط خواند. مطالعه بدون گروه شاهد و فقط روی یک گروه سگ بود، چون نویسندگان میگویند نگهداشتن روشهای شناختهشدهٔ پیشگیری از سگها در منطقهٔ پرخطر اخلاقی نیست. حمایت مالی آن را شرکت سازندهٔ قلاده تأمین کرد، هرچند نویسندگان میگویند شرکت در طراحی، گردآوری داده و تحلیل نقشی نداشت. به همین دلیل نمیتوان سهم واکسن و قلاده را از هم جدا کرد. برای مقایسه، در کارآزمایی اصلی واکسن روی ۵۴۹ سگ در فرانسه و اسپانیا، کارایی واکسن در دو فصل ۷۲ درصد بود و خطر بیماری بالینی در سگهای واکسینه پنج برابر کمتر شد.
رهنمود اجماعی ۲۰۲۵ انجمن جهانی درماتولوژی دامپزشکی (WAVD) برای مناطق بومی، قلادهٔ دلتامترین ۴ درصد، قلادهٔ فلومترین ۴٫۵ درصد با ایمیداکلوپراید ۱۰ درصد یا اسپاتآن پرمترین ۵۰ درصد با ایمیداکلوپراید ۱۰ درصد را توصیه میکند. واکسن پروتئین Q، که LetiFend بر پایهٔ آن است، برای مناطقی توصیه شده که سرتبدیلی در آنها بسیار بالاست. این رهنمود کشتن سگ برای کنترل بیماری را توصیه نمیکند و میگوید سگهای سرمثبت یا بیمار نباید تولیدمثل کنند و فرآوردههای خونیِ آلوده نباید برای انتقال خون به کار روند. در دارواک پیشتر دربارهٔ چهار راهنمای تازهٔ مصرف آنتیبیوتیک در اسپانیا نوشتهایم؛ نخستین راهنمای آن طرح هم دربارهٔ لیشمانیوز سگ و گربه بود.
LeishVet نیز میگوید ضدپشهخاکها خطر عفونت را بهشدت کم میکنند، اما اگر سگ آلوده شده باشد جلوی علائم بالینی را نمیگیرند؛ واکسن خطر پیشرفت عفونت به بیماری را کم میکند، اما جلوی عفونت را نمیگیرد. به همین دلیل ترکیب این دو برای پیشگیری چندلایه پیشنهاد میشود. قلادهها باید دستکم یک تا دو هفته پیش از مواجهه بسته شوند و دلتامترین در یکی از محصولات تا ۱۲ ماه جلوی گزش پشهخاک را میگیرد. در مطالعهٔ فاویاانا هم فقط سگهای منفی واکسن گرفتند، پس غربالگری سرمی پیش از واکسیناسیون بخشی از برنامه بود؛ دربارهٔ اهمیت تست آنتیبادی در واکسیناسیون گربهها و چالشهای واکسیناسیون پاروویروس سگ هم در دارواک بخوانید.
نتیجه برای دامپزشکان و صاحبان سگ در مناطق بومی ایران این است که قلاده و واکسن مکملاند، نه جایگزین یکدیگر، و آزمایش سرمی پیش از واکسن و پایش دورهای بخشی از برنامه است. دربارهٔ ثبت و دسترسی این واکسن در ایران اطلاعاتی در منابع بررسیشده نیامده است؛ تصمیم دربارهٔ استفاده از آن با دامپزشک و بر پایهٔ مقررات سازمان دامپزشکی است.