سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH) در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ با انتشار بیانیه‌ای از اعضا خواست پایش، هشدار زودهنگام و آمادگی در برابر بیماری‌های ناقل‌زاد را تقویت کنند. تحلیل گزارش‌های رسمی سامانهٔ WAHIS نشان می‌دهد فراوانی رویدادهای استثنایی چند بیماری ناقل‌زاد از ۲۰۲۳ به‌طور چشمگیر افزایش یافته است؛ البته این ارقام روند گزارش‌دهی‌اند، نه لزوماً اندازهٔ مستقیم بروز بیماری.

ارقام کلیدی WAHIS

میانگین رویدادهای استثنایی زبان آبی از ۹٫۱ در سال طی ۲۰۱۵–۲۰۲۲ به ۳۸ رویداد در سال طی ۲۰۲۳–۲۰۲۵ رسیده و بخش مهمی از این جهش به ورود سروتیپ BTV-3 به شمال‌غربی اروپا مربوط است. تب نیل غربی از میانگین ۸٫۰ به ۵۵ رویداد در سال افزایش یافته است. کم‌خونی عفونی اسب افزایش ملایم‌تری داشته که عمدتاً با گزارش‌های قارهٔ آمریکا مرتبط است. لمپی اسکین از نظر شمار رویداد نزدیک خط پایه مانده، اما دامنهٔ جغرافیایی آن از آفریقا به خاورمیانه، اروپا و آسیا گسترش یافته است. الگوهای منطقه‌ای متفاوت‌اند و تغییر شدت پایش یا ظرفیت تشخیص نیز می‌تواند بر آمار اثر بگذارد.

اقلیم و شش توصیه

WOAH تغییر اقلیم را یک محرک ساختاری برای بوم‌شناسی ناقل می‌داند و به گزارش وضعیت سلامت دام جهان ۲۰۲۵ ارجاع می‌دهد. شش فراخوان اصلی سازمان عبارت‌اند از: پایش یکپارچهٔ ناقل–بیماری–محیط؛ گزارش سریع و شفاف در WAHIS شامل سروتیپ یا سویه؛ سرمایه‌گذاری در حشره‌شناسی و آزمایشگاه؛ کنترل مبتنی بر خطر از جمله واکسن‌های باکیفیت؛ همکاری فرامرزی (از جمله PROVNA، GF-TADs، VectorNet و MediLabSecure)؛ و تدابیر تجاری متناسب با خطر واقعی. پروژهٔ PROVNA در شمال آفریقا از دادهٔ مشاهدهٔ زمینی و اقلیم برای مدل‌سازی مناطق مستعد استفاده می‌کند.

برای ایران، که با بیماری‌های ناقل‌زاد دامی و مشترک روبه‌روست، این بیانیه بیش از تکرار بیماری‌های تکی، چارچوبی برای پایش حشره‌شناسی و هشدار زودهنگام است. گزارش‌های مرتبط دارواک دربارهٔ تیلریوز گاوی، لمپی اسکین و بیماری EHE در اروپا نمونه‌هایی از همین پویایی جغرافیایی و ابزارهای کنترل‌اند. این متن توصیه‌ای برای تغییر فوری برنامهٔ ملی نیست و وضعیت نظام پایش ناقل در ایران در اینجا ارزیابی نشده است.

منبع: بیانیهٔ WOAH مورخ ۹ اکتبر ۲۰۲۶ — صفحهٔ رسمی بیانیهٔ WOAH.

اعتبار تصویر: منظرهٔ مزرعه — Pexels (عکس ۱۱۰۸۵۷۲) (مجوز رایگان Pexels؛ بدون واترمارک).