انجمن بیمارستان‌های حیوانات خانگی آمریکا (AAHA) راهنمای مدیریت دیابت گربه‌ها را در ۲۰۲۶ به‌روز کرد. این راهنما تشخیص، درمان و پایش دیابت شیرین گربه را گام‌به‌گام شرح می‌دهد و بخش‌های سودمند نسخهٔ ۲۰۱۸ را نگه داشته و یافته‌های تازه را به آن افزوده است. پیام اصلی آن برای دامپزشکان این است که گربه را پایش کنید، نه فقط عددهای قند را؛ و موفقیت درمان را با حال گربه بسنجید.
موفقیت یعنی چه
هدف انسولین‌درمانی این نیست که قند خون در همهٔ ساعات شبانه‌روز کاملاً طبیعی باشد. هدف اصلی رفع علائم و پیشگیری از افت قند قابل‌توجه است. نشانه‌های درمان خوب این‌هاست: تشنگی و ادرار طبیعی، متوقف شدن کاهش وزن ناخواسته، وزن پایدار و گربه‌ای که حالش بهتر شده است. راهنما یادآوری می‌کند گاهی گربه‌ای کنترل بالینی عالی دارد، اما قند ثبت‌شده با حسگر پیوسته مدام بالاتر از دامنهٔ هدف معمول (۸۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر) و در حدود ۲۵۰ تا ۳۵۰ است؛ پس تصمیم درمانی نباید فقط بر عدد تکیه کند.
تشخیص و پایش
تشخیص دیابت به شواهد پرقندی پایدار نیاز دارد: افزایش فروکتوزامین یا هموگلوبین A1C، یا ثبت پرقندی یا قندادراری در بیش از یک نوبت در محیط بدون استرس یا خانه. منحنی قند خون درون‌درمانگاهی دیگر برای پایش روتین توصیه نمی‌شود، چون استرس قند را بالا می‌برد. به‌جای آن حسگرهای پیوستهٔ قند (CGM) روند را در محیط عادی خانه نشان می‌دهند؛ حسگر را بهتر است در نخستین کنترل، پنج تا هفت روز پس از شروع انسولین، گذاشت. افت قند ثبت‌شده با حسگر ساخته‌شده برای انسان همیشه دقیق نیست و باید با گلوکومتر دامپزشکی و علائم بالینی تطبیق داده شود. در تشخیص، همچنین باید بیماری‌های همراه که مقاومت به انسولین ایجاد می‌کنند، شناسایی شوند.
انسولین
رایج‌ترین انتخاب‌ها برای گربه همچنان گلارژین U-100 و انسولین پروتامین‌زینک (PZI، مانند ProZinc) است. هر دو مدت اثر مناسب دارند، کنترل قند را ثابت‌تر نگه می‌دارند و با بهبودی دیابت ارتباط داشته‌اند. دوز شروع برای بیشتر گربه‌ها یک واحد برای هر گربه، هر ۱۲ ساعت است. انسولین لنته به‌عنوان انتخاب نخست توصیهٔ روتین نمی‌شود، چون مدت اثرش کوتاه‌تر است؛ و NPH به‌دلیل اثر بسیار کوتاه (کمتر از هشت ساعت) انتخاب قابل‌قبولی برای گربه نیست. راهنما انسولین‌های پایهٔ تازه‌تری مانند گلارژین U-300 (توجئو) و دگلودک (ترشیبا) را هم معرفی می‌کند که در موارد منتخب می‌توانند سودمند باشند؛ اما برای گربه مجوز دامی ندارند و نباید آن‌ها را هم‌ارز انسولین‌های کلاسیک دانست. بیشتر گربه‌ها با کمتر از چهار واحد دو بار در روز تنظیم می‌شوند؛ اگر چنین نشد، پیش از بالا بردن دوز باید محصول، تکنیک تزریق، رژیم، داروها و بیماری‌های همراه بررسی شود. کنترل‌ها در آغاز هر پنج تا هفت روز است و پس از رسیدن به دوز درست، هر چهار تا شش هفته انجام می‌شود.
مهارکننده‌های SGLT2
دو دارو از این گروه در آمریکا برای گربه مجوز دارند: بگزاگلیفلوزین (قرص) و ولاگلیفلوزین (محلول خوراکی). هر دو یک بار در روز داده می‌شوند، ولی فقط برای گربهٔ تازه‌تشخیص و در حال خوردن و نوشیدن که پیشتر انسولین نگرفته است. این داروها بازجذب گلوکز را در کلیه مهار می‌کنند و قند را از راه ادرار دفع می‌کنند؛ پس مستقل از انسولین کار می‌کنند و خطر افت قند بالینی در آن‌ها کم است. اما برای جلوگیری از کتوز همچنان به انسولین درونی نیاز است و به همین دلیل انتخاب بیمار حیاتی است. در گربه‌ای که استفراغ، بی‌اشتهایی، لاغری شدید یا بی‌حالی دارد، دارو منع مصرف دارد. بیماری کبد، بیماری مزمن کلیه در مرحلهٔ ۳ ایریس و افزایش کلسیم خون هم باید پیش از شروع بررسی شود و در گربه‌های بالای هفت سال پرکاری تیروئید غربال می‌شود. پیش از شروع، کتوز در همهٔ گربه‌ها با اندازه‌گیری بتا‌هیدروکسی‌بوتیرات (BHB) غربال می‌شود.
جدی‌ترین خطر، کتواسیدوز دیابتی (DKA) است. در گربه‌هایی که SGLT2 می‌گیرند، شکل بدون پرقندی آن (EDKA) شایع‌تر است و معمولاً در دو هفتهٔ نخست رخ می‌دهد. بروز آن در این گربه‌ها ۵ تا ۷ درصد گزارش شده که با بروز DKA در گربه‌های انسولین‌گیرنده برابر است. به همین دلیل در این درمان اندازه‌گیری BHB مهم‌تر از قند است. برنامهٔ پایش پیشنهادی راهنما روزهای ۲ تا ۳، ۷، ۱۴ و ۳۰ پس از شروع و سپس هر سه ماه است. اگر BHB بیش از ۲٫۴ میلی‌مول در لیتر بود، یا در ادرار کتون پیدا شد، یا تا روز ۳۰ بیش از ۸ درصد از وزن پایه کم شد، باید به انسولین تغییر داد. کاهش وزن بیش از ۵ درصد در روز ۲ تا ۳ و کاهش وزن ناخواستهٔ بعد از هفتهٔ نخست از نشانه‌های خطر DKA است. نرم‌شدن مدفوع در ۳۸ تا ۵۰ درصد گربه‌ها در دو هفتهٔ نخست دیده می‌شود. اگر پس از یک ماه قند هنوز بالاست و علائم دیابت ادامه دارد، دارو قطع و انسولین شروع می‌شود. داروهای خوراکی انسانی مانند گلیپیزید و متفورمین برای گربه توصیه نمی‌شوند.
تغذیه
غذای مناسب برای بیشتر گربه‌های دیابتی پرپروتئین و کم‌کربوهیدرات است و غذای کنسروی بر خشک ترجیح دارد. راهنما برای رژیم آرمانی پروتئین بیش از ۴۰ تا ۴۵ درصد انرژی قابل‌متابولیسم و کربوهیدرات کمتر از ۱۲ تا ۱۵ درصد را پیشنهاد می‌کند. غذای پرفیبر معمولاً توصیه نمی‌شود. در گربهٔ چاق، کاهش وزن تدریجی (۰٫۵ تا ۲ درصد وزن بدن در هفته) سودمند است. وعده‌دهی بهتر است، اما ضروری نیست. برای گربه‌ای که تازه درمان را شروع می‌کند، چند هفته رژیم را عوض نکنید و سپس در صورت پاسخ خوب، آهسته تغییر دهید؛ تغییرهای ناگهانی و پی‌درپی تشخیص مشکل را دشوار می‌کند. در بیماری‌های همراه مانند بیماری کلیه، رژیم را باید بر پایهٔ بیماری مهم‌تر برگزید.
بهبودی دیابت
بهبودی یعنی قند طبیعی بیش از چهار هفته بدون انسولین یا داروی خوراکی. راهنما میانگین بهبودی در آمریکا را حدود ۳۰ درصد می‌داند، با تفاوت میان مطالعه‌ها. حدود ۲۵ درصد بهبودی‌ها در دو تا سه ماه نخست رخ می‌دهد و بیش از نیمی در شش ماه نخست. تشخیص زودهنگام، کنترل خوب قند در همان ماه‌های آغازین و رفع عوامل برگشت‌پذیر مقاومت به انسولین، مانند چاقی، مصرف تازهٔ کورتون و بیماری دندان، شانس را بالا می‌برد. در گربه‌های مبتلا به هایپرسوماتوتروپیسم (آکرومگالی) بدون درمان بیماری زمینه‌ای، بهبودی انتظار نمی‌رود. بهبودی درمان قطعی نیست و عود شایع است. اگر بهبودی در گربهٔ انسولین‌گیرنده ناشناخته بماند، خطر افت قند تهدیدکنندهٔ جان وجود دارد. دربارهٔ SGLT2، نرخ بهبودی هنوز بررسی نشده و داروی خوراکی را باید قطع کرد تا بهبودی تشخیص داده شود؛ بررسی آن پس از دست‌کم ۹۰ روز و با پایش دقیق قند معقول است.
همراهی با صاحب گربه
همهٔ گربه‌های دیابتی را نمی‌شود به یک شیوه درمان کرد. دامپزشک باید بی‌پرده دربارهٔ تزریق یا قرص، رژیم، پایش و ویزیت‌های تکراری با صاحب گربه حرف بزند و از او بخواهد روش دادن دارو را در کلینیک نشان دهد. در بسیاری از گربه‌ها بهبودی کامل رخ نمی‌دهد، اما با درمان مزمن زندگی خوبی دارند؛ پس بهبودی نباید تنها تعریف موفقیت باشد. یک متخصص داخلی، شش ماه پس از تشخیص، گربه‌ای را موفق می‌داند که علائم ندارد، کیفیت زندگی‌اش خوب است، عوارض دیابت مدیریت یا پیشگیری شده‌اند و صاحبش از برنامهٔ نگهداری راضی است. گربه دست‌کم دو بار در سال و در عمل بیشتر باید دیده شود.
پژوهش‌ها دربارهٔ هورمون‌های اینکرتین مانند GLP-1 برای افزایش ترشح انسولین گربه‌ها ادامه دارد و یک انسولین فوق‌طولانی‌اثر با تزریق هفتگی در دست توسعه است. دارواک پیشتر دربارهٔ فارماکوکینتیک یک آگونیست GLP-1/GIP در گربه‌ها و دربارهٔ راهنماهای تازهٔ مصرف آنتی‌بیوتیک در اسپانیا نوشته است. توجه کنید که راهنمای AAHA بر پایهٔ شرایط آمریکا نوشته شده و دسترس‌پذیری این داروها در ایران در این بررسی ارزیابی نشده است؛ هر تصمیم درمانی را با دامپزشک خود بگیرید.