کمیتهٔ فرآورده‌های دارویی دامپزشکی آژانس دارویی اروپا (CVMP) در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ با صدور نظر مثبت، اعطای مجوز بازاریابی واکسن زندهٔ AviGate S. Typhimurium ساخت شرکت هووافارما را برای مرغ‌های گوشتی، تخم‌گذار و مادر آینده توصیه کرد. این واکسن برای ایمن‌سازی فعال جوجه‌های سالم و کاهش دفع مدفوعی و استقرار سالمونلا تیفی‌موریوم در اندام‌های داخلی طراحی شده است. نظر مثبت کمیته هنوز به معنای مجوز نهایی نیست و تصمیم نهایی با کمیسیون اروپا است.

واکسن چه ویژگی‌هایی دارد؟

مادهٔ مؤثر این فرآورده سویهٔ زندهٔ Nal2/Rif9/Rtt از سالمونلا انتریکا سرووار تیفی‌موریوم است و به‌صورت پودر لیوفیلیزه برای مصرف در آب آشامیدنی عرضه می‌شود. بر اساس خلاصهٔ منتشرشدهٔ آژانس، شروع ایمنی دو هفته پس از نخستین واکسیناسیون است. مدت ایمنی در مرغ گوشتی هشت هفته پس از یک نوبت واکسن، و در مرغ تخم‌گذار و مادر آینده ۲۲ هفته پس از نوبت سوم و ۱۴ هفته پس از نوبت چهارم، در صورت اجرای برنامهٔ توصیه‌شده، گزارش شده است. کمیته بر پایهٔ داده‌های کیفیت، ایمنی و کارایی ارائه‌شده، توازن سود و خطر را مطلوب ارزیابی کرده و واکسن را در دوز توصیه‌شده به‌طور کلی قابل‌تحمل دانسته است. جزئیات کامل شرایط مصرف در خلاصهٔ ویژگی‌های فرآورده پس از صدور مجوز منتشر خواهد شد.

چرا تیفی‌موریوم اهمیت دارد؟

سالمونلا تیفی‌موریوم در کنار سالمونلا انتریتیدیس از سرووارهایی است که در برنامه‌های کنترل سالمونلا در طیور اتحادیهٔ اروپا هدف‌گذاری شده‌اند و از دیدگاه ایمنی غذایی و تجارت گوشت و تخم‌مرغ اهمیت دارند. آلودگی گله‌ها اغلب بدون نشانهٔ بالینی آشکار است و همین موضوع آن را به یک مسئلهٔ بهداشت عمومی و صادراتی تبدیل می‌کند، نه صرفاً یک بیماری تولیدی. واکسن‌هایی که دفع مدفوعی را کاهش می‌دهند، می‌توانند چرخهٔ انتقال در گله و آلودگی محیط سالن را محدود کنند، اما هیچ واکسنی جایگزین امنیت زیستی، پاک‌سازی سالن و پایش آزمایشگاهی نیست.

نکته‌های تحلیلی برای مدیران فنی گله

نخست، تفاوت مدت ایمنی میان گلهٔ گوشتی و گلهٔ تخم‌گذار و مادر نشان می‌دهد برنامهٔ واکسیناسیون باید متناسب با طول دورهٔ پرورش طراحی شود؛ یک نوبت برای دورهٔ کوتاه گوشتی و برنامهٔ چندنوبتی برای گله‌های بلندمدت. دوم، واکسن زنده در آب آشامیدنی به کیفیت آب، نبود مواد ضدعفونی‌کننده در زمان مصرف و مدیریت دقیق آبخوری‌ها وابسته است و خطاهای اجرایی می‌تواند اثر آن را کاهش دهد. سوم، استفاده از واکسن زندهٔ سالمونلا باید با برنامهٔ پایش هماهنگ شود تا نتایج آزمایش‌های پایش به‌درستی تفسیر شود؛ موضوعی که جزئیات آن در اسناد رسمی پس از مجوز روشن‌تر خواهد شد.

چهارم، این نظر مثبت بخشی از روند گسترده‌تر توسعهٔ ابزارهای پیشگیری از سالمونلا در طیور است؛ از واکسن‌های چندظرفیتی گرفته تا رویکردهای خوراکی که پیش‌تر در گزارش واکسن دوگانهٔ سالمونلا و مایکوپلاسما و تقویت واکسن خوراکی سالمونلا با پروبیوتیک بررسی شد. کاهش وابستگی به آنتی‌بیوتیک در کنترل سالمونلا نیز با توجه به چالش‌های حساسیت دارویی، که در گزارش نقاط شکست انروفلوکساسین برای سالمونلا مطرح شد، اهمیت بیشتری یافته است.

جمع‌بندی

نظر مثبت CVMP برای AviGate S. Typhimurium یک ابزار ثبت‌شدهٔ تازه را به مجموعهٔ گزینه‌های اروپایی کنترل سالمونلا در طیور اضافه می‌کند. وضعیت ثبت یا واردات این واکسن در ایران در این گزارش بررسی نشده است و هرگونه استفاده تنها پس از ثبت رسمی و طبق ضوابط سازمان دامپزشکی کشور ممکن خواهد بود. برای صنعت طیور، پیام اصلی این است که واکسیناسیون علیه سرووارهای مهم بهداشت عمومی، زمانی بیشترین ارزش را دارد که در کنار امنیت زیستی و پایش منظم اجرا شود.

نویسندهدکتر علیرضا گائینی - دامپزشک