مجلهٔ دسترسی آزاد «Veterinary Research» در ۲۵ فوریه ۲۰۲۶ مقاله‌ای با عنوان «انتقال عمودی ویروس اکتیما در بز و پیشگیری از آن» منتشر کرده است. نویسندگان نخست Ming Pang و Furqan Munir و نویسندهٔ مسئول Wentao Ma از دانشگاه کشاورزی و جنگلداری شمال‌غرب چین هستند. متن کامل ناشر با DOI 10.1186/s13567-026-01714-0 و رکورد PubMed به شناسهٔ ۴۱۷۴۲۲۶۶ در این نوبت بررسی شد. Crossref برای این مقاله مجوز CC BY 4.0 را فهرست کرده است. گزارش حاضر یافته‌های همین مقاله را مبنا قرار می‌دهد و دو خبر تکمیلی از آفریقای جنوبی و ترکیه را با محدودیت شواهدشان می‌آورد.

اعتبار تصویر: بز مادر و بزغاله در مرتع — Pexels، عکس ۱۰۷۷۷۲۲۳ (عکاس Onkel Ramirez؛ مجوز رایگان Pexels). تصویر تزئینی است و به حیوانات همین مطالعات مربوط نیست.

انتقال جفتی ویروس اکتیما

اکتیمای واگیر، ناشی از ویروس اورف (ORFV)، گوسفند و بز را درگیر می‌کند و می‌تواند به انسان نیز منتقل شود. بیماری‌زایی در بالغین معمولاً کمتر است، اما در نوزادان ضایعات دهان می‌تواند شیرخوردن را مختل کند و به لاغری، عفونت ثانویه یا مرگ بینجامد. مسیر ابتلای بسیار زودهنگام نوزادان تاکنون کاملاً روشن نبود؛ زیرا ضایعات گاهی ظرف چند روز پس از زایش دیده می‌شود و تماس پس از تولد همیشه این سرعت را توضیح نمی‌دهد. پژوهشگران فرض کردند ویروس ممکن است از راه جفت منتقل شود. در سه مزرعه در شاآنشی، خون ۱۶۱ رأس بز شیری گوان‌ژونگ بدون نشانهٔ بالینی از نظر ژن B2L بررسی شد. نرخ کلی مثبت بودن ۵۹٫۶۳ درصد (۹۶ از ۱۶۱) بود: در مادران ۴۳٫۱۶ درصد (۴۱ از ۹۵) و در بزغاله‌های یک تا هشت‌هفته‌ای ۸۳٫۳۳ درصد (۵۵ از ۶۶). در نمونه‌های حدفاصل مادر و جنین، خون بزهای آبستن در ۶۴٫۲۹ درصد (۲۷ از ۴۲) و خون نوزادان پیش از نخستین شیرخوردن در ۵۰٫۰۰ درصد (۱۱ از ۲۲) مثبت بود. ویروس در کوتیلدون جفت، بند ناف، مایع آمنیون، بزاق و خون نوزاد نیز ردیابی شد. میانگین بار ویروسی در کوتیلدون‌ها ۱۰ به توان ۴٫۲۵ نسخه در میلی‌گرم و در بند ناف ۱۰ به توان ۳٫۵۰ نسخه در میلی‌گرم بود. ایمنی‌فلورسانس حضور ویروس را به‌ویژه در اندوتلیوم عروق نشان داد و جداسازی ویروس از جفت مثبت، در سلول‌های اولیهٔ جنین بز اثر بیماری‌زای سلولی ایجاد کرد. سقط، مرده‌زایی یا ناهنجاری مادرزادی مشاهده نشد، اما پاپول اطراف لب و بینی در بزغاله‌های سه تا هفت‌روزهٔ مادران آلوده دیده شد.

واکسن کشته در اوایل و میانهٔ آبستنی

از سویهٔ FX جداشده از دلمهٔ بزهای فنگ‌شیانگ، واکسن کشته تهیه شد. ویروس با عیار ۱۰ به توان ۷٫۸ دوز عفونی ۵۰ درصد کشت بافت در هر ۱۰۰ میکرولیتر، با بتاپروپیولاکتون ۰٫۱ درصد غیرفعال و با ادجوان نمک آلومینیوم به نسبت ۱:۱ مخلوط شد. در مزرعهٔ E، بزهای آبستن به‌صورت تصادفی دو نوبت زیرجلدی ۲ میلی‌لیتری واکسن یا سرم نمکی، با فاصلهٔ یک ماه در اوایل و میانهٔ آبستنی، دریافت کردند. نرخ مثبت بودن در مادران واکسینه‌نشده از ۹۰٫۰۰ درصد به ۵۶٫۱۴ درصد در مادران واکسینه، در خون بند ناف از ۷۱٫۴۳ درصد به ۱۴٫۲۹ درصد، و در بزغاله‌ها از ۳۶٫۶۷ درصد به صفر رسید. خطر نسبی برای مادران ۰٫۶۳ (فاصلهٔ اطمینان ۰٫۵۲ تا ۰٫۷۴)، برای بند ناف ۰٫۲۰ (۰٫۱۲ تا ۰٫۳۲) و برای بزغاله‌ها ۰٫۰۰ (۰٫۰۰ تا ۰٫۵۰) بود. نویسندگان نتیجه می‌گیرند واکسیناسیون مادر می‌تواند انتقال عمودی را کاهش دهد. با این حال آزمون سرمی مانند الایزا یا خنثی‌سازی انجام نشده و انتقال آنتی‌بادی مادری همچنان فرضی است. این واکسن فرآورده‌ای آزمایشی است، نه محصول دارای مجوز در ایران، و تعمیم یافته‌ها از بز به گوسفند در مقاله اثبات نشده است.

واکسن زندهٔ کشت‌سلولی و واکسن کشتهٔ محلی

در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، AgriOrbit از گفت‌وگو با Beate von Teichman در Design Biologix خبر داد که به واکسن زندهٔ تضعیف‌شدهٔ کشت‌سلولی علیه اکتیما در گوسفند و بز می‌پردازد. به‌گفتهٔ این گزارش، واکسن‌های سنتی اغلب از دلمهٔ بره‌های آلوده‌شدهٔ عمدی ساخته می‌شوند؛ در رویکرد تازه ویروس روی کشت سلول تکثیر می‌شود. مطالعات آزمایشگاهی روی بره و بزغاله «نتایج مثبت» داشته‌اند، اما رقم ایمنی یا حفاظت در متن نیامده و ساخته نشده است. روش تجویز همان خراش و مالیدن رایج است. کارآزمایی میدانی در آفریقای جنوبی در حال انجام توصیف شده و واکسن هنوز ثبت و عرضه نشده است. این مطلب مصاحبه‌ای صنفی است، نه مقالهٔ داوری‌شده. در ۱۵ اوت ۲۰۲۶ شورای آموزش عالی ترکیه اعلام کرد پژوهشگران دانشگاه Mehmet Akif Ersoy در بوردور نخستین واکسن کشتهٔ اورف را از سویه‌های محلی مدیترانهٔ غربی ساخته و روش تولید آن را برای ۲۰ سال به ثبت رسانده‌اند. توسعهٔ واکسن حاصل حدود ده سال بررسی میدانی و بیش از سه سال و نیم کار آزمایشگاهی اعلام شده است؛ «نتایج موفق» بدون رقم آمده است. به‌گفتهٔ Mehmet Kale مرحلهٔ بعدی تجاری‌سازی است. این خبر ثبت اختراع است، نه مجوز عرضه یا دادهٔ داوری‌شده. زمینهٔ واکسن نشخوارکنندگان کوچک، از جمله لنفادنیت کازئوز: کاندیدهای واکسن زنده برای بز و گوسفند، واکسن کلستریدیایی گوسفند: زیرواحد نوترکیب چهارگانه و واکسن ترکیبی بز: جووک‌کامبو علیه سه بیماری در دارواک آمده است. این خبر مجوز یا توصیهٔ تغییر برنامهٔ واکسیناسیون در ایران نیست.

تحلیل کوتاه

این مطالعه در بز، شواهد مولکولی و آزمایشگاهی از انتقال جفتی ویروس اکتیما ارائه می‌کند و نشان می‌دهد دو نوبت واکسن کشته در اوایل و میانهٔ آبستنی، ردیابی ویروس در بزغاله‌های نوزاد را از ۳۶٫۶۷ درصد به صفر رساند. با این حال تیتر آنتی‌بادی اندازه‌گیری نشده و سازوکار حفاظت همچنان فرضی است. واکسن استفاده‌شده فرآورده‌ای آزمایشی است، نه محصول دارای مجوز در ایران، و تعمیم آن به گوسفند در همین مقاله اثبات نشده است. گزارش‌های آفریقای جنوبی و ترکیه هنوز در مرحلهٔ کارآزمایی یا تجاری‌سازی‌اند و ارقام داوری‌شده ارائه نکرده‌اند. این خبر توصیهٔ تغییر برنامهٔ واکسیناسیون در ایران نیست.