سازمان دامپزشکی کشور میزبان نشستی دربارهٔ همکاری در حوزهٔ واکسن‌های دام و آبزیان با نمایندهٔ یک شرکت واکسن‌سازی روسی بود. این نشست در دفتر معاونت تشخیص، دارو و مدیریت درمان سازمان برگزار شد و هدف آن، به‌گفتهٔ سازمان، ارتقای همکاری‌های علمی و فنی و بررسی ظرفیت‌های مشترک دو طرف بود.
در این نشست «دکتر امیر آزاد»، معاون تشخیص، دارو و مدیریت درمان سازمان، و «ایوان»، نمایندهٔ شرکت روسی، حضور داشتند. جمعی از مدیران و کارشناسان مرکز دارو، درمان و ایمنی خوراک، دفاتر بهداشت و مدیریت بیماری‌های دامی و آبزیان، امور قرنطینه و امور بین‌الملل و مطالعات کاربردی نیز در جلسه بودند. فهرست حاضران نشان می‌دهد موضوع فقط خرید واکسن نبوده است: مسئولان دارو و ایمنی خوراک، بهداشت و بیماری‌های دام و آبزی، قرنطینه و روابط بین‌الملل هم در جلسه بودند.
آزاد با اشاره به ظرفیت‌های مطلوب موجود برای گسترش تعاملات دوجانبه گفت: «برگزاری چنین نشست‌هایی می‌تواند زمینه‌ساز توسعه تبادلات علمی، انتقال فناوری و گسترش همکاری‌های تخصصی در زمینه تأمین و واردات واکسن‌های نوین دامی و آبزیان باشد.» دو عبارت این جمله اهمیت دارد: «انتقال فناوری» و «تأمین و واردات واکسن‌های نوین». یعنی گفت‌وگو هم دربارهٔ خرید محصول آماده است و هم دربارهٔ دانش فنی.
سپس ایوان در یک ارائهٔ تخصصی، آخرین دستاوردهای پژوهشی و فناوری‌های نوین روسیه در تولید واکسن‌های دامی و آبزیان را شرح داد و ظرفیت‌های علمی و صنعتی شرکت خود را معرفی کرد. در ادامه، حاضران ابعاد گوناگون همکاری علمی و فنی، تبادل دستاوردهای پژوهشی و آسان‌تر کردن روند تعامل در این حوزه را بررسی کردند و هر یک دیدگاه خود را دربارهٔ استفاده از دانش فنی متقابل مطرح کرد.
در پایان جلسه قرار شد برای اجرایی‌شدن محورهای مطرح‌شده، تبادلات فنی و مطالعات مشترک میان دو طرف ادامه پیدا کند و زمینه‌های همکاری در واکسن‌های دامی و آبزیان با پیگیری دفاتر تخصصی سازمان با قوت دنبال شود. باید دقیق گفت که این هنوز آغاز مسیر است: تا این لحظه نام شرکت، فهرست محصولات، زمان‌بندی، حجم واردات یا قرارداد مشخصی اعلام نشده و آنچه اعلام شده تصمیم به ادامهٔ گفت‌وگوها و مطالعه‌های مشترک است.
برای فهم اهمیت این گفت‌وگو باید وضع واکسن دامی در ایران را دید. آزاد در شهریور ۱۴۰۵ در همایش تب برفکی مشهد گفته بود بیش از ۱۲۰ کارخانهٔ دارو و واکسن در کشور فعال است و ۹۷ درصد نیاز کشور به داروهای دامی در داخل تولید می‌شود، اما در واکسن‌های دامی ۳۵ درصد نیاز از داخل تأمین می‌شود و تلاش بر افزایش این رقم است. او رویکرد سازمان را حمایت از تولید رقابت‌پذیر و نگاه صادرات‌محور توصیف کرد و گفت سرمایه‌گذاری در تولید به سلامت دام، امنیت غذایی و کاهش وابستگی کمک می‌کند.
رئیس مؤسسهٔ رازی نیز در مهر ۱۴۰۵ نیاز سالانهٔ کشور به واکسن دامپزشکی را حدود ۱۴ میلیارد دز و تولید داخلی را حدود ۴ میلیارد دز اعلام کرد که ۳٫۷ میلیارد دز آن سهم رازی است. او از مشکلات ساختمان و تجهیزات، تأمین مواد اولیهٔ وارداتی و ورود تجهیزات گفت که بخشی از آن به تحریم‌ها مربوط می‌شود، و تأکید کرد واکسن ساخت داخل چون بر پایهٔ سویه‌های بیماری‌زای موجود در کشور تولید می‌شود، مناسب‌تر است، در حالی که واکسن وارداتی الزاماً چنین انطباقی ندارد. خود او پذیرفته که بخشی از نیاز کشور از راه واردات تأمین می‌شود. دربارهٔ دشواری‌های ارزی و تحریمی این واردات در دارواک فشار تحریم و ارز بر واردات واکسن دامی را هم مرور کرده‌ایم.
در آبزیان، فاصله بیشتر است. رئیس مؤسسهٔ رازی گفته است تا امروز واکسن آبزیان در کشور تولید نمی‌شده، رازی در حال تولید آن است و برای این کار مزرعه‌های آبزی‌پروری در اختیار دارد، و تولید صنعتی و انبوه آن در آیندهٔ نزدیک آغاز خواهد شد. به همین دلیل بند «آبزیان» در این نشست جالب است: اگر ظرفیت داخلی تازه در حال شکل‌گیری باشد، تبادل فناوری با یک تولیدکنندهٔ خارجی می‌تواند راه کوتاه‌تری باشد، به شرط آنکه محصول با بیماری‌ها و گونه‌های پرورشی ایران سازگار باشد. در دنیا هم فناوری واکسن آبزیان در حال تغییر است؛ برای نمونه واکسن خوراکی لاکتوکوکوزیس قزل‌آلا در اسپانیا و آمریکا هنوز در دست ساخت است و اثربخشی میدانی‌اش ثابت نشده.
طرف روسی هم صادرات واکسن را دنبال می‌کند. مرکز فدرال سلامت دام روسیه (VNIIZH) که زیر نظر روس‌سلخوزنادزور است اعلام کرده در نیمهٔ نخست ۲۰۲۶ بیش از ۲۴۰ میلیون دز واکسن دامی و طیور صادر کرده که به ایران، امارات، الجزایر، مراکش و کشورهای آسیایی و اوراسیایی رفته است؛ واکسن‌هایی برای تب برفکی، لمپی اسکین، طاعون نشخوارکنندگان کوچک، آنفلوآنزای پرندگان، نیوکاسل، برونشیت عفونی و گامبورو. نمونه‌ای دیگر از این رویکرد، گفت‌وگوی روس‌سلخوزنادزور با هیئت بورکینافاسو دربارهٔ صادرات واکسن دامی است.
در سطح دولتی نیز رفت‌وآمد زیاد شده است. ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ در مسکو، وحید صالحی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان دامپزشکی کشور، با رئیس روس‌سلخوزنادزور دیدار کرد. به آمار گمرک روسیه، در شش ماه نخست ۲۰۲۶ روسیه ۳٫۲ میلیون تن کالای کشاورزی به ارزش ۱٫۴ میلیارد دلار به ایران فرستاده و از ایران ۴۹۵٫۷ هزار تن به ارزش ۵۸۸٫۹ میلیون دلار وارد کرده است. به کارشناسان ایرانی پیشنهاد شد در همین مرکز دوره‌های پیشگیری از بیماری‌های دام ببینند. در نشستی وبیناری که ۱۵ مهر ۱۴۰۵ گزارش شد نیز کارشناسان دو طرف دربارهٔ اختلاف نتایج آزمایشگاهی گفت‌وگو کردند و قرار شد نشست‌های ماهیانه ادامه یابد و ثبت شرکت‌ها و ممیزی در نشست‌های بعدی بررسی شود.
پیامد این رویدادها برای بخش واکسن دامی ایران را باید با احتیاط خواند. نخست، تنوع تأمین‌کننده می‌تواند به کاهش ریسک کمک کند، به‌ویژه برای محصولاتی که تولید داخل برایشان کافی نیست. دوم، هر واکسن وارداتی باید از مسیر ثبت و ارزیابی سازمان بگذرد و برای بیماری‌هایی که سویه‌ها فرق دارد، سازگاری با سویه‌های میدانی ایران باید ثابت شود. سوم، مسئلهٔ پرداخت، حمل و زنجیرهٔ سرد با نشست حل نمی‌شود. چهارم، «انتقال فناوری» فقط وقتی برای تولید داخل ارزش دارد که به تولید واقعی، ظرفیت‌سازی و آموزش برسد؛ و تا اعلام جزئیات، پیش‌بینی دربارهٔ حجم یا زمان آن ممکن نیست.
آنچه دامپزشکان، واردکنندگان و تولیدکنندگان باید دنبال کنند چند چیز است: اینکه شرکت روسی کدام واکسن‌ها را عرضه می‌کند، آیا فرآورده‌ها برای ثبت به سازمان معرفی می‌شوند، آیا «مطالعات مشترک» به آزمون روی سویه‌های ایرانی می‌انجامد، و آیا همکاری آبزیان فراتر از ارائه و گفت‌وگو می‌رود. تا آن زمان، این نشست را باید نشانهٔ علاقهٔ دوطرفه دید، نه تصمیم اجرایی.