لاکتوکوکوزیس بیماری باکتریایی خونریزی‌دهندهٔ قزل‌آلای رنگین‌کمان است که لاکتوکوکوس گاروی‌ایه و لاکتوکوکوس پتائوری عامل آن‌اند. این بیماری در آب گرم شدت می‌گیرد. در یک آزمایش آزمایشگاهی، قزل‌آلایی که با تزریق به لاکتوکوکوس پتائوری آلوده شد در ۱۸ درجهٔ سانتی‌گراد ۵۹ تا ۹۱ درصد تلفات داد، در حالی که در ۱۳ درجه تلفات بین صفر و هفت درصد بود. مرکز پژوهشی استرالیا گزارش می‌دهد تلفات در برخی استخرها از ۴۰ درصد هم بیشتر می‌شود و در تابستان ۲۰۲۲–۲۰۲۳ مزارع بیشتر آسیب‌دیدهٔ ویکتوریا حدود ۱۲۰ تن زیست‌توده، به ارزش ۱٫۵ میلیون دلار، از دست دادند.
برای ایران این موضوع اهمیت دارد، چون تولید قزل‌آلای آب شیرین در ۱۴۰۱ به ۲۰۸٬۸۰۰ تن رسید که بیش از ۲۸ درصد تولید جهانی آن است. مؤسسهٔ تحقیقات علوم شیلاتی کشور می‌گوید استرپتوکوکوزیس و یرسینیوزیس بسته به سن ماهی و سویهٔ باکتری ۳۰ تا ۸۰ درصد تلفات می‌دهند و مصرف زیاد آنتی‌بیوتیک را به دنبال دارند. به‌دلیل شیوع لاکتوکوکوزیس در کشور، به توصیهٔ دفتر بهداشت و بیماری‌های آبزیان سازمان دامپزشکی، در آزمون مزرعه‌ای یک واکسن سه‌گانه هم شامل لاکتوکوکوس گاروی‌ایه بررسی شد.
در این آزمون، واکسن کشتهٔ دوگانه (یرسینیا راکری و استرپتوکوکوس اینیایی) و واکسن سه‌گانه (همین دو به‌علاوهٔ لاکتوکوکوس گاروی‌ایه) با ادجوانت مونتانید به‌صورت تزریق داخل صفاقی به ۱۰۰۰ ماهی، ۵۰۰ ماهی برای هر واکسن، زده شد و ماهی‌های همان مزرعه شاهد بودند. ماهی‌ها هشت ماه پایش شدند و حدود دو ماه مانده به پایان، لاکتوکوکوزیس در مزرعه رخ داد. درصد بقا پس از شیوع در گروه سه‌گانه ۷۵٫۹، در گروه دوگانه ۶۸٫۵ و در گروه شاهد ۳۲٫۹ درصد بود. این یک شیوع طبیعی در یک مزرعه بود، نه یک آزمایش چالش کنترل‌شده، و واکسن‌ها تک‌تک تزریق شدند.
همین تزریق تک‌تک ماهی مشکل اصلی روش فعلی است: ماهی‌ها را باید یکی‌یکی دست گرفت، که در مزارع بزرگ هزینه و دردسر اجرایی دارد و پروژهٔ اسپانیا هم همین را دلیل کار خود می‌داند. واکسن غوطه‌وری نیازی به تزریق ندارد، اما در آزمایش آمریکایی روی لاکتوکوکوس پتائوری، تزریق یک‌نوبته ۸۹٫۵ درصد بقای نسبی داد و غوطه‌وری یک‌نوبته فقط ۲۸ درصد؛ غوطه‌وری به‌علاوهٔ یادآور تزریقی به ۹۷٫۵ درصد رسید. پژوهشگران نتیجه گرفتند واکسن کشتهٔ غوطه‌وری حفاظت ضعیف و کوتاه‌مدت می‌دهد. واکسن‌های خوراکی قرار است این شکاف را پر کنند، اما هنوز مرحلهٔ توسعه‌اند.
در اسپانیا، شرکت دیباک دیپروتگ ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ پروژهٔ اینمونوفید را اعلام کرد. این پروژهٔ دوساله خوراکی می‌سازد که واکسن خوراکی غیرفعال علیه لاکتوکوکوس پتائوری را در قزل‌آلا و علیه لاکتوکوکوس گاروی‌ایه را در باس اروپایی می‌رساند و آن را در شرایط مزرعه اعتبارسنجی می‌کند. چالش اصلی حفظ سالم‌ماندن آنتی‌ژن در ساخت و نگهداری خوراک و در عبور از دستگاه گوارش ماهی است؛ پروژه هنوز فناوری حفاظت را انتخاب نکرده و باید نشان دهد حفاظت کافی و پایدار است.
در آمریکا، پروژهٔ مؤسسهٔ ملی غذا و کشاورزی (NIFA) از سپتامبر ۲۰۲۴ تا اوت ۲۰۲۶ به شرکت فیکووکس برای ساخت واکسن خوراکی چندظرفیتی بر پایهٔ دیاتوم علیه لاکتوکوکوزیس قزل‌آلا بودجه داد (۶۴۹٬۸۹۲ دلار). ایده این است که دیاتوم‌ها، ریزجلبک‌هایی که ماهی طبیعی می‌خورد، پروتئین واکسن را بسازند و در خوراک به ماهی برسند. در آمریکا هنوز واکسن مجاز علیه این بیماری وجود ندارد و پروژه در پرونده «تمام‌شده» ثبت شده، اما نتایج اثربخشی در آن اعلام نشده است. طرح پروژه چالش با غوطه‌وری پنج هفته پس از ایمن‌سازی و آزمون آزمایشی در یک هچری تجاری را پیش‌بینی کرده است.
برای مزارع قزل‌آلای ایران، شواهد موجود فعلاً به واکسن‌های کشتهٔ تزریقی تکیه دارد. واکسن خوراکی اگر کارایی‌اش در مزرعه ثابت شود، می‌تواند هزینهٔ دست‌زدن به ماهی را کم کند، اما این هنوز ثابت نشده است. دربارهٔ واکسن خوراکی ماهی در دارواک می‌توانید مطلب واکسن خوراکی استرپتوکوکوس تیلاپیا با لیپوزوم کیتوزانی، بررسی ضدمیکروب‌ها در مزارع ماهی نیجریه و ناهنجاری ستون فقرات ماهی آزاد پس از واکسن‌های روغنی را بخوانید.