واکسن‌های روغنی در ماهی آزاد اطلس (Salmo salar) می‌توانند عوارض گوناگونی داشته باشند و ناهنجاری ستون فقرات یکی از آن‌هاست. آسیبی به نام «مهره‌های کراس‌استیچ» که نخستین‌بار در سال ۲۰۲۰ توصیف شد، با واکسن‌های غیرفعال آلفاویروس ماهی آزاد (SAV) ارتباط داده شده بود. اکنون پژوهشگران ام‌اس‌دی سلامت دام در نروژ و ایستگاه تحقیقاتی ماتره از مؤسسهٔ تحقیقات دریایی نروژ، نقش یک جزء کمتر توجه‌شده یعنی سرم جنین گاو (FBS) را در این آسیب بررسی کرده‌اند.
زمینهٔ پژوهش این است که اغلب واکسن‌های ویروسی ماهی از ویروس کامل غیرفعالی ساخته می‌شوند که در کشت سلولی تکثیر شده است. بخش ویروسی چنین واکسنی علاوه بر ذرات ویروس، بقایای کشت سلولی مانند خرده‌های سلولی، سرم جنین گاو و مواد مغذی دیگر را هم دربر دارد.
در این مطالعه پنج فرمول واکسن روغنی چندظرفیتی، با یا بدون سرم جنین گاو و با یا بدون آنتی‌ژن SAV، در ماهی آزاد اطلس آزمایش شد. ماهی‌ها در شرایط کنترل‌شده و با برنامه‌های مختلف اسمالت‌شدن و دمای پرورش نگهداری شدند.
نتیجهٔ اصلی روشن بود: ماهیان گروه‌هایی که فرمول حاوی FBS گرفتند، به‌طور معنی‌داری بیش از گروه‌های دریافت‌کنندهٔ فرمول بدون FBS آسیب‌های قابل‌مشاهده، مهره‌های کراس‌استیچ و پلاتی‌اسپوندیلی (پهن‌شدگی مهره‌ها) داشتند. این تفاوت به حضور آنتی‌ژن SAV در واکسن بستگی نداشت.
رشد هم تحت‌تأثیر قرار گرفت. گروه‌های دریافت‌کنندهٔ واکسن حاوی FBS، فارغ از روش پرورش، نرخ رشد معنی‌داری کمتری نسبت به گروه‌های مقایسه داشتند. کاهش رشد با شدت آسیب کراس‌استیچ در هر ماهی ارتباط داشت و در ماهی‌هایی که دست‌کم ۱۰ مهرهٔ پیاپی‌شان درگیر بود، بارزتر بود.
به گفتهٔ نویسندگان، این نخستین مطالعه‌ای است که ارتباط حضور سرم جنین گاو در واکسن روغنی با ناهنجاری ستون فقرات ماهی آزاد اطلس را نشان می‌دهد. چکیده تنها از «ارتباط» سخن می‌گوید و سازوکار آسیب را توضیح نمی‌دهد؛ آزمایش هم در شرایط کنترل‌شده انجام شده و نتیجه‌اش را بی‌قیدوشرط نمی‌توان به همهٔ مزارع پرورشی تعمیم داد.
این مطلب فقط بر پایهٔ چکیدهٔ مقاله تنظیم شده و اعداد و جزئیات روش آزمایش در چکیده نیامده است. واکسن ماهی و ادجوانت‌ها در دارواک مطلب‌های دیگری هم دارند؛ برای نمونه می‌توانید دربارهٔ واکسن خوراکی استرپتوکوکوس تیلاپیا با لیپوزوم کیتوزانی، ادجوانت‌های واکسن دامی از پلی‌ساکاریدهای گیاهی و واکسن تخفیف‌حدت ویروس گربه‌ماهی بیشتر بخوانید.