پایگاه خبری «Mole» در ۹ اکتبر ۲۰۲۶، با استناد به داشبورد مراقبت بیماری‌های گوسفند سازمان بهداشت حیوانی و گیاهی بریتانیا (APHA) که در ژوئیهٔ ۲۰۲۶ مشاهده شده، گزارش داده است که تشخیص پاستورلوز سیستمیک یا سپتی‌سمیک گوسفند از ۳۴ مورد در ۲۰۲۱ به ۱۲۰ مورد در ۲۰۲۵ رسیده و موارد شکل غیرتنفسی نیز در همین بازه دو برابر شده است؛ به‌نوشتهٔ همین گزارش، هر دو شکل بیماری در بالاترین سطح ثبت‌شده قرار دارند. متن خبر در نشانی گزارش Mole دربارهٔ افزایش موارد پاستورلوز گوسفند آمده است. چند هفته بعد، در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، Ann Van Eetvelt از مطب Lurgan Sheep Vet در مطلبی در The Scottish Farmer تجربهٔ کالبدگشایی‌های پاییزی بره‌ها را با همین بیماری پیوند داد.

زمینه

پاستورلوز گوسفند معمولاً با باکتری‌های Mannheimia haemolytica و Bibersteinia trehalosi مرتبط است. در گزارش Mole، مشاور دامپزشکی MSD، دکتر Kat Baxter-Smith، آن را یکی از شایع‌ترین علل مرگ گوسفند در همهٔ سنین خوانده است. صفحهٔ هیئت توسعهٔ کشاورزی و باغبانی بریتانیا (AHDB) نیز پاستورلوز را علت شایع مرگ بره‌های در حال رشد در بریتانیای کبیر می‌داند، باوجود در دسترس بودن واکسن‌هایی که برای کمک به مهار بیماری عرضه شده‌اند. به‌نوشتهٔ AHDB، بیشتر واکسن‌های عرضه‌شده در بازار بریتانیا برای مهار شکل ریوی یا سیستمیک، ترکیب کلستریدیایی‌ـ‌پاستورلایی هستند و حفاظت نیازمند دورهٔ اولیه و سپس تقویت سالانه است. نمونه‌های فرآوردهٔ بازار بریتانیا، از جمله Heptavac P Plus، Ovipast Plus و Ovivac P Plus، تنها مثال‌های بریتانیایی‌اند و ذکر نام آن‌ها به معنای ثبت، موجودی یا توصیهٔ مصرف در ایران نیست. دکتر Baxter-Smith همچنین گفته است که حفاظت آغوزی تقریباً تا حدود سه‌ماهگی تحلیل می‌رود و با کاهش ایمنی غیرفعال، خطر بیماری افزایش می‌یابد.

اهمیت

دادهٔ بروز یا پوشش واکسیناسیون پاستورلوز گوسفند در ایران، در منابعی که در این نوبت باز شد، در دسترس نبود. در فهرست خبرهای ۲۴ آبان، هشدار فصلی کوتاهی به ادارهٔ دامپزشکی بافت نسبت داده شده بود، اما متن کامل آن صفحه در این نوبت با محدودیت دسترسی بازیابی نشد و بنابراین نمی‌توان از آن شمار مورد یا توصیهٔ عملی استخراج کرد. پوشش حرفه‌ای ایرانی دربارهٔ زمان تقویت و مدت اثر جزء پاستورلا نیز در منابع بازشده یافت نشد. الگوی پاییز و زمستان بریتانیا‌ـ‌حرکت گله، زمستان‌گذرانی، تغییر چرا، هوای ناگهانی، انگل همزمان و کمبود عناصر کمیاب‌ـ از نظر مدیریتی برای دامپزشکان و گله‌داران ایرانی در آستانهٔ سرما قابل تأمل است، اما انتقال عددهای تشخیص بریتانیا به شیوع ایران توجیه ندارد. هر تصمیم واکسیناسیون یا درمان باید بر تشخیص محلی، فرآورده‌های ثبت‌شده در کشور و نظر دامپزشک گله استوار باشد.

جزئیات علمی

ارقام مراقبت APHA، آن‌گونه که Mole نقل کرده، افزایش بیش از سه‌برابری تشخیص شکل سیستمیک یا سپتی‌سمیک (از ۳۴ به ۱۲۰ مورد در فاصلهٔ ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵) و دو برابر شدن شکل غیرتنفسی را در همان بازه نشان می‌دهد. Mole کاهش پوشش واکسن را در پیوند با این افزایش مطرح کرده و به دادهٔ AHDB استناد کرده است: کاهش برآورد پوشش از ۵۲٪ در ۲۰۲۲ به ۴۰٪ در ۲۰۲۴. خودِ صفحهٔ AHDB همان کاهش را «برآورد پوشش» بر پایهٔ تعداد دوزهای فروخته‌شده در دادهٔ عمده‌فروشی بریتانیا می‌داند، علت افت را اختلال زنجیرهٔ تأمین واکسن ذکر می‌کند و می‌افزاید که در ۲۰۲۵ این برآورد به ۴۸٪ برگشته است؛ بازگشتی که در گزارش Mole نیامده بود. در مطلب Scottish Farmer، نویسنده نوشته است که بسیاری از بره‌هایی که در کالبدگشایی‌های پاییزی پاستورلوز داشته‌اند، دورهٔ اولیهٔ کامل واکسن را در مه تا ژوئیه دریافت کرده بودند؛ و به تجربهٔ مطب خود‌ـ نه به برگهٔ مشخصات فرآورده‌ـ گفته است که جزء پاستورلا حدود سه تا چهار ماه حفاظت می‌دهد و فراتر از آن اثر کمی دارد. برای گله‌هایی که در زمستان‌های پیش تلفات داشته‌اند یا پاستورلوز در آن‌ها تکرار می‌شود، تقویت اضافی کمی پیش از فرستادن بره‌ها به زمستان‌گذرانی را شایان بررسی دانسته است. او همزمان بر نقش بار بالای کرم، کمبود کبالت و سلنیوم، تغذیهٔ ضعیف، تب منتقله از کنه، تغییر جیره یا چرا، حمل‌ونقل، مخلوط کردن گروه‌ها و تغییر ناگهانی هوا تأکید کرده و از دامدار خواسته است به‌جای فرض صرف پاستورلوز، لاشه‌های تازه را برای کالبدگشایی و آزمایش بفرستد. درمان را تنها با دامپزشک توصیه کرده است. در سویهٔ پژوهشی، مقالهٔ Uddin و همکاران در npj Vaccines در ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ (DOI 10.1038/s41541-026-01415-x) واکسن مخاطی مبتنی بر اسپور Bacillus subtilis و پروتئین کایمر MhCP (اپی‌توپ‌های NLKT و PlpE) را در ۴۸ گوسفند و شش گروه هشت‌تایی آزموده است. قوی‌ترین پاسخ IgA ترشحی در تجویز داخل‌بینی Spore-MhCP دیده شد و فراوانی Mannheimia در نمونه‌های نازوفارنکس در روزهای ۱۴ تا ۳۵ کاهش معنادار داشت (p<۰٫۰۱). نویسندگان نتیجه گرفته‌اند که این سازه ممکن است تکثیر در دستگاه تنفس فوقانی را کاهش دهد. این مطالعه پاسخ ایمنی و میکروبیوتای تنفسی را سنجیده است، نه کارآیی در چالش مرگ‌ومیر، و فرآوردهٔ تجاری نیست. جداگانه، Zamri و همکاران در Open Veterinary Journal (۳۰ آوریل ۲۰۲۶؛ دورهٔ ۱۶، شمارهٔ ۴؛ DOI 10.5455/OVJ.2026.v16.i4.50؛ PMC13313975) ایمنی‌میدانی و ایمنی‌زایی واکسن داخل‌بینی STVac7 را در مزرعهٔ پرورش گوسفند در جوهور مالزی گزارش کرده‌اند: دو گروه ۸۰ رأسی گوسفند و دو گروه ۵۰ رأسی بز، نوبت صفر و هفتهٔ ۲، پیگیری ۲۴ هفته در گوسفند و ۱۲ هفته در بز. عارضهٔ جدی معنادار گزارش نشد و ترشح بینی و سرفهٔ خفیف گاهی دیده شد؛ یک میش واکسینه‌نشده تلف شد (۱٫۳٪). این آزمایش چالش اثربخشی نبوده و نویسندگان به BioAngle Vacs وابسته‌اند.

پیامدهای عملی

برای دامپزشکان و تولیدکنندگان ایرانی، پیام عملی نخست این است که افزایش تشخیص در بریتانیا و بحث ماندگاری کوتاه‌تر جزء پاستورلا، زنگ یادآوری زمان‌بندی واکسن پیش از سرماست، نه دستور تغییر خودسرانهٔ برنامه. برآورد سه تا چهار ماه، تجربهٔ یک مطب است و نباید جایگزین برگهٔ مشخصات فرآوردهٔ ثبت‌شده در ایران شود. اگر گله در زمستان‌های پیش تلفات داشته است، تصمیم دربارهٔ تقویت اضافی فقط با دامپزشک گله و بر اساس فرآوردهٔ مجاز و وضعیت بهداشتی گله گرفته شود. این نوشته دستور مصرف آنتی‌بیوتیک یا دوز دارو نیست؛ درمان را تنها دامپزشک باید تعیین کند. بررسی همزمان انگل، عناصر کمیاب، تغذیه و تنش جابه‌جایی، بخشی از همان پیام منابع بریتانیایی است و جای حدس تشخیصی را نمی‌گیرد. واکسن‌های تجربی مخاطی نامزد پژوهشی‌اند، نه جایگزین واکسن‌های موجود. زمینهٔ پاستورلا و واکسیناسیون گوسفند در دارواک، از جمله واکسن پاستورلا مولتوسیدا: حذف ژن hvfB، متافیلاکسی گاو پرواری: اثر سه دارو و واکسن کلستریدیایی گوسفند: زیرواحد نوترکیب چهارگانه آمده است.

تحلیل کوتاه

دادهٔ مراقبت بریتانیا افزایش واضح تشخیص شکل سیستمیک پاستورلوز گوسفند را در کنار افت میانهٔ دهه در برآورد پوشش واکسن نشان می‌دهد، هرچند AHDB برای ۲۰۲۵ بازگشت جزئی به ۴۸٪ را نیز ثبت کرده است. مدت سه تا چهار ماه برای جزء پاستورلا، تجربهٔ بالینی یک مطب است نه طول مدت رسمی فرآورده. مطالعه‌های مخاطی و ایمنی‌میدانی اخیر نامزد پژوهشی یا ارزیابی ایمنی‌اند، نه دلیل جایگزینی برنامهٔ واکسیناسیون. شیوع و پوشش در ایران در منابع این نوبت به‌دست نیامد و این نوشته توصیهٔ تغییر برنامهٔ واکسیناسیون گوسفند در کشور نیست.