کلی‌باسیلوز ناشی از اشرشیاکلی بیماری‌زای پرندگان (APEC) از علل مهم تلفات و مصرف آنتی‌بیوتیک در مرغداری صنعتی است. در ۲۰۲۶ دو مسیر تازه مطرح شده است: واکسن غیرزنده بر پایهٔ وزیکول غشای خارجی (OMV) با تجویز آئروسل، و نانواکسن کشتهٔ سه‌ظرفیتی برای تزریق داخل تخم. صفحهٔ شرکت دانمارکی Gefjon Pharma و اطلاعیهٔ ۲۵ اوت ۲۰۲۶ آن، به‌همراه اطلاعیهٔ هم‌زمان NorthX Biologics، منبع ادعای EVax/02 هستند. مقالهٔ دسترسی آزاد «Animals» (۱۶ مارس ۲۰۲۶، دورهٔ ۱۶، شمارهٔ ۶، مقالهٔ ۹۳۱، DOI 10.3390/ani16060931، PMID ۴۱۸۹۷۹۰۸، متن کامل PMC13023285) ایمنی، ایمنی‌زایی و سازگاری نانواکسن داخل تخم را در کارخانهٔ جوجه‌کشی تجاری برزیل گزارش کرده است. خبر ۱۴ ژوئن ۲۰۲۲ در Poultry.Network دربارهٔ گسترش ادعای ایمنی واکسن زندهٔ Poulvac E. coli در دورهٔ تخم‌گذاری است و تنها به‌عنوان زمینه، با تاریخ همان سال، آمده است.

اعتبار تصویر: گلهٔ مرغ قهوه‌ای در فضای باز — Pexels، عکس ۲۲۵۵۴۵۹ (عکاس Alexas Fotos؛ مجوز رایگان Pexels). تصویر تزئینی است و به پرندگان همین مطالعات مربوط نیست.

محدودیت واکسن‌های فعلی و EVax/02

نویسندگان مقالهٔ نانواکسن یادآور می‌شوند که واکسن‌های زندهٔ موجود معمولاً بر سویهٔ O78 با حذف ژن‌هایی مانند aroA یا crp استوارند و با اسپری یا آب آشامیدنی داده می‌شوند؛ واکسن‌های زیرواحد غیرفعال حاوی آنتی‌ژن‌های فیمبریه‌ای F11 و تاژکی Ft اغلب بین شش تا دوازده‌هفتگی عضلانی تزریق می‌شوند و هفته‌های نخست جوجهٔ گوشتی را پوشش نمی‌دهند. در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، Poultry.Network نوشت محدودیت قبلی برگهٔ اطلاعات Poulvac E. coli در بریتانیا و اروپا، که استفاده در دورهٔ تخم‌گذاری یا تا شش هفته پیش از آغاز تولید را مجاز نمی‌دانست، با ادعای ایمنی در تخم‌گذاری جایگزین شده است. مدت ایمنی اعلام‌شده ۱۲ هفته بود. این گسترش ادعا پس از دو مطالعهٔ آزمایشگاهی ایمنی، یک کارآزمایی میدانی و تجربهٔ میدانی در سه کشور انجام شد؛ از جمله مطالعه‌ای روی بیش از ۱۰ هزار قطعه مرغ مادر تخم‌گذار در دانمارک که اثر نامطلوبی بر سلامت یا عملکرد نشان نداد و سویهٔ واکسن در سالن یا در و روی تخم‌ها یافت نشد. این خبر چهار سال قدمت دارد و مجوز تازه‌ای برای ۲۰۲۶ نیست. در این فضا، Gefjon Pharma واکسن EVax/02 را نخستین محصول سکوی OMV خود معرفی می‌کند: واکسنی غیرزنده، با تجویز آئروسل، برای طیور صنعتی و با ادعای پوشش وسیع. در صفحهٔ شرکت آمده که هفت کارآزمایی بالینی انجام شده و «اثبات مفهوم» برای واکسن و سامانهٔ آئروسل معتبر شده است. جزئیات طراحی، حجم نمونه یا نتایج داوری‌شدهٔ این کارآزمایی‌ها در منابع گشوده‌شده در دسترس نبود و ساخته نشده است. در ۲۵ اوت ۲۰۲۶، Gefjon از همکاری با NorthX Biologics برای توسعهٔ فرآیند، افزایش مقیاس و تولید تحت GMP خبر داد تا EVax/02 برای تولید تجاری آینده آماده شود. این همکاری یک گام تولیدی است، نه مجوز عرضه، و ادعاهای حفاظت وسیع یا کاهش آنتی‌بیوتیک در اطلاعیه، بیان شرکت است نه یافتهٔ مستقل تأییدشده در این نوبت.

نانواکسن سه‌ظرفیتی داخل تخم

مقالهٔ مارس ۲۰۲۶ ایمنی و ایمنی‌زایی نامزد واکسن VXN-EColi را بررسی کرده است: سه سویهٔ کشته‌شدهٔ O1:K1:H7، O2:K1:H6 و O78:K80 که با نانوذرات کاتیونی مالتودکسترین با هستهٔ لیپیدی فرموله شده‌اند. هر دوز ۵۰ میکرولیتری حاوی ۱۰۰ میکروگرم آنتی‌ژن (۳۳٫۳۳ میکروگرم از هر سویه) بود و سه نسبت آنتی‌ژن به نانوذره (۱:۰٫۳، ۱:۰٫۵ و ۱:۱) آزموده شد. تزریق سه روز پیش از تفریخ به کیسهٔ آمنیون، با دستگاه EMBREX INOVOJECT NXT و همراه با واکسن‌های Newxxitek HVT+ND و BDA BLEN انجام شد. بر اساس جدول ۲، تعداد تخم بارور تزریق‌شده در چهار گروه ۱۰۹۵، ۱۰۴۵، ۱۰۵۷ و ۱۰۷۱ و نرخ تفریخ بین ۹۴٫۱۳ و ۹۵٫۸۲ درصد بود و افزودن نانواکسن این نرخ را به‌طور معنی‌دار تغییر نداد. پس از تفریخ، از هر گروه ۳۵۰ جوجه تا روز ۴۲ پرورش داده شد. بقا در روز ۴۲ بین ۹۴٫۲۹ و ۹۶٫۹۶ درصد بود و اختلاف معنی‌داری در تلفات دیده نشد. ضریب تبدیل در همهٔ زمان‌ها میان گروه‌ها قابل‌مقایسه ماند. تیتر IgY سرمی ضد LPS در روز ۱۴ در گروه‌های واکسینه ۳٫۴۹، ۳٫۷۱ و ۴٫۳۸ برابر شاهد و در روز ۴۲ در هر سه نسبت ۴٫۲۶ برابر بود. افزایش واکسن‌محور در IgA کلواک مشاهده نشد. تیتر آنتی‌بادی علیه نیوکاسل و گامبورو نیز میان گروه‌های نانواکسن و شاهد اختلاف معنی‌دار نداشت. نویسندگان می‌نویسند حفاظت در برابر چالش همولوگ یا هترولوگ APEC سنجیده نشده و مقایسهٔ مستقیم با واکسن‌های تجاری نیز انجام نشده است. همهٔ نویسندگان شاغل در Vaxinano هستند و Didier Betbeder بنیان‌گذار و مسئول علمی شرکت است؛ این تعارض منافع در خود مقاله آمده است. کار حیوانی در مؤسسهٔ Imunova در کوری‌تیبای برزیل و با تأیید اخلاق ۰۶/۲۰۲۱ انجام شد. زمینهٔ کلی‌باسیلوز طیور، از جمله کلی‌باسیلوز طیور: هم‌افزایی نارینجنین و آمیکاسین، کلی‌باسیلوز: واکسن چنداپی‌توپی FimH-CsgA-OmpA در جوجه‌ها و اشرشیاکلی مقاوم چنددارویی در محیط طیور در دارواک آمده است. پست واکسن چنداپی‌توپی به نامزدی متفاوت می‌پردازد و تکراری از همین گزارش نیست. این خبر مجوز یا توصیهٔ مصرف در ایران نیست.

تحلیل کوتاه

واکسن‌های نسل تازهٔ کلی‌باسیلوز هنوز جایگزین قطعی فرآورده‌های دارای مجوز نیستند. EVax/02 در مرحلهٔ همکاری برای آماده‌سازی تولید تجاری است و جزئیات هفت کارآزمایی اعلام‌شده از سوی شرکت، در منابع مستقل این نوبت در دسترس نبود. نانواکسن داخل تخم در شرایط کارخانهٔ جوجه‌کشی ایمن و ایمنی‌زا بود و با واکسن‌های ویروسی همزمان تداخل نشان نداد، اما چالش بیماری انجام نشده و همهٔ نویسندگان شاغل در شرکت سازنده‌اند. افزایش تیتر IgY به‌معنای حفاظت بالینی نیست. این خبر مجوز یا توصیهٔ مصرف در ایران نیست.