مقاله‌ای در Scientific Reports در ۱۴ آوریل ۲۰۲۶، واکسن کامل غیرفعال‌شده با فرمالین علیه ویروس دریاچهٔ تیلاپیا (TiLV) را در تیلاپیای نیل (Oreochromis niloticus) رقم GIFT، از دو مسیر تزریق داخل‌صفاقی و غوطه‌وری، مقایسه کرد. مبنای این گزارش متن کامل مقالهٔ دسترسی آزاد (DOI: 10.1038/s41598-026-46344-w) است. نویسندگان یادآوری می‌کنند که نامزدهای واکسن در چند کشور در حال آزمایش‌اند، اما تا زمان انتشار آن مقاله واکسن تجاری ثبت‌شده‌ای برای این بیماری در دست نبود.

اعتبار تصویر: تیلاپیا در سبد بازار، کاتسینا در نیجریه — Pexels، عکس ۳۱۶۳۶۰۷۷ (عکاس Kazys Photography؛ مجوز رایگان Pexels). تصویر تیلاپیای تازه را نشان می‌دهد، نه لزوماً رقم GIFT تهیه‌شده در مطالعه.

بقای نسبی، نه بقای خام

نویسندگان بقای نسبی (RPS) را با روش Amend چنین تعریف کردند: یک، منهای نسبت درصد تلفات گروه ایمن‌شده به درصد تلفات گروه شاهد، ضرب در ۱۰۰. این شاخص با درصد ماهی‌های زنده‌مانده یکی نیست. در مسیر تزریق، از ۶۰ ماهی شاهد ۴۹ قطعه تلف شدند و در گروه واکسینه‌شده تا ۲۸ روز پس از چالش هیچ تلفاتی رخ نداد؛ RPS تزریقی ۱۰۰ درصد شد. با این حال در ۱۷ قطعه از ۶۰ ماهی واکسینه‌شده (۲۸٫۳۳ درصد) علائم خفیف مانند کاهش مصرف خوراک، رخوت و قرمزی دیده شد. در مسیر غوطه‌وری، از ۴۵ شاهد ۳۱ قطعه و از گروه واکسینه‌شده ۵ قطعه تلف شدند؛ RPS غوطه‌وری ۸۳٫۸۸ درصد بود. اگر همان داده‌ها به‌صورت بقای خام خوانده شود، بقا در گروه غوطه‌وری واکسینه‌شده ۴۰ از ۴۵، یعنی حدود ۸۸٫۹ درصد است، که نباید با ۸۳٫۸۸ درصد RPS اشتباه گرفته شود.

آنتی‌ژن از کشت سلولی تهیه و با فرمالین ۰٫۰۰۶ درصد غیرفعال شد و آزمایش‌ها در مؤسسهٔ پژوهش‌های آبزی‌پروری آب شیرین هند (ICAR-CIFA) انجام گرفت. ماهیان حدود ۴۵ گرم بودند. واکسن تزریقی با ادجوان ناقص فروند و واکسن غوطه‌وری با Montanide IMS 1312 VG مخلوط شد؛ در هر دو مسیر یک نوبت یادآور ۱۴ روز بعد داده شد و چالش داخل‌صفاقی ۲۱ روز پس از یادآور با ۱٫۲ × ۱۰۸ نسخه ویروس در ۱۰۰ میکرولیتر انجام گرفت. شرایط، آزمایشگاهی و کنترل‌شده بود، نه کارآزمایی مزرعه‌ای برای صدور مجوز.

پاسخ ایمنی و محدودیت تفسیر

IgM اختصاصی از حدود ۱۴ روز پس از واکسیناسیون افزایش معنادار داشت و تا ۱۸۰ روز قابل ردیابی ماند؛ اوج سرم در روز ۲۸ و اوج مخاط در مسیر تزریق در روز ۴۲ بود. در غوطه‌وری، IgZ مخاطی نیز افزایش یافت و در روز ۲۸ به اوج رسید. در بازماندگان روز ۲۸، نسخه‌های ویروس همچنان قابل اندازه‌گیری بود و نویسندگان ایمنی را بیشتر محدودکنندهٔ تکثیر دانستند تا سترون‌کننده. بنابراین RPS صددرصدی تزریقی به معنای حذف کامل ویروس یا بی‌علامت بودن همهٔ ماهیان نیست.

در همان سال، مطالعهٔ دیگری در Agriculture and Natural Resources نشان داد هم‌ایمنی‌سازی با پروتئین‌های نوترکیب S5 و S6 به RPS برابر ۵۷٫۱۴ درصد رسید، در حالی که ایمنی‌سازی جداگانه حفاظتی ایجاد نکرد. این نتایج مسیرهای موازی‌اند و محصول تجاری نمی‌سازند. وضعیت حضور TiLV در ایران در این گزارش بررسی نشده است. زمینه‌ای مانند واکسن خوراکی استرپتوکوکوس در تیلاپیا، واکسن خوراکی لاکتوکوکوزیس قزل‌آلا و همکاری ایران و روسیه در واکسن دام و آبزیان، فاصلهٔ میان دادهٔ چالش آزمایشگاهی و محصول قابل عرضه را نشان می‌دهد.